معرفی جامع پروتکل‌های مسیریابی در شبکه (Routing Protocols) 🌐 تصور کنید قصد دارید بسته‌ای را از تهران به یک شهر دورافتاده در اروپا ارسال کنید. این بسته در مسیر خود از ده‌ها شهر، گمرک و مرکز پست عبور می‌کند تا به مقصد برسد. در دنیای شبکه‌های کامپیوتری و اینترنت، داده‌ها (پکت‌ها) دقیقاً چنین سفری را تجربه می‌کنند. وظیفه هدایت این بسته‌ها از مبدا به مقصد بر عهده دستگاه‌هایی به نام روتر (Router) است. اما روترها چگونه بهترین، سریع‌ترین و خلوت‌ترین مسیر را برای ارسال داده‌ها پیدا می‌کنند؟ پاسخ این سوال در کلمه‌ای به نام پروتکل‌های مسیریابی (Routing Protocols) خلاصه می‌شود. در این مقاله از بلاگ نگارنوین، به زبانی ساده و در عین حال کاملاً تخصصی، انواع پروتکل‌های مسیریابی شبکه و تفاوت‌های آن‌ها را بررسی می‌کنیم. معرفی پروتکل های مسیریابی در شبکه
مسیریابی (Routing) چیست؟ استاتیک یا داینامیک؟
پیش از ورود به بحث پروتکل‌ها، باید بدانیم که روترها به دو روش کلی شبکه‌ها را به هم متصل می‌کنند:
مسیریابی استاتیک (Static Routing): در این روش، مدیر شبکه (Admin) مسیرها را به صورت دستی و یکی‌یکی در روتر وارد می‌کند. این روش برای شبکه‌های بسیار کوچک مناسب است اما در شبکه‌های بزرگ، با قطع شدن یک کابل، کل شبکه مختل شده و ادمین باید مسیر جدید را دستی وارد کند!
مسیریابی داینامیک (Dynamic Routing): در این روش، روترها با استفاده از «پروتکل‌های مسیریابی» با یکدیگر صحبت می‌کنند، نقشه شبکه را به طور خودکار رسم کرده و اگر مسیری قطع شود، در کسری از ثانیه مسیر جایگزین را پیدا می‌کنند.
پروتکل‌هایی که در ادامه معرفی می‌کنیم، همگی در دسته مسیریابی داینامیک قرار دارند.
دسته‌بندی پروتکل‌های مسیریابی (IGP در برابر EGP)
پروتکل‌های شبکه بر اساس گستره عملکردشان به دو دسته اصلی تقسیم می‌شوند:
پروتکل‌های IGP (Interior Gateway Protocol): این پروتکل‌ها برای مسیریابی داخل یک سازمان، شرکت یا یک سیستم خودمختار (AS) استفاده می‌شوند. (مثل شبکه داخلی یک دانشگاه یا دیتاسنتر).
پروتکل‌های EGP (Exterior Gateway Protocol): این پروتکل‌ها برای اتصال شبکه‌های بزرگ به یکدیگر در سطح اینترنت جهانی استفاده می‌شوند.
معرفی مهم‌ترین پروتکل‌های مسیریابی در شبکه
در ادامه ۵ مورد از پرکاربردترین پروتکل‌های مسیریابی را که هر مهندس شبکه‌ای باید بشناسد، بررسی می‌کنیم:
۱. پروتکل RIP (Routing Information Protocol)
پروتکل RIP یکی از قدیمی‌ترین پروتکل‌های مسیریابی است که در دسته IGP قرار می‌گیرد.
نحوه کار: این پروتکل برای پیدا کردن بهترین مسیر، از معیاری به نام Hop Count (تعداد گام) استفاده می‌کند. یعنی مسیری را انتخاب می‌کند که از روترهای کمتری عبور کند.
محدودیت: حداکثر تعداد گام در RIP برابر با ۱۵ است؛ یعنی اگر مقصدی ۱۶ روتر با شما فاصله داشته باشد، RIP آن را “غیرقابل دسترس” در نظر می‌گیرد!
کاربرد: امروزه به ندرت استفاده می‌شود و فقط برای شبکه‌های بسیار کوچک و قدیمی کاربرد دارد.
۲. پروتکل OSPF (Open Shortest Path First)
پروتکل OSPF محبوب‌ترین، قدرتمندترین و پرکاربردترین پروتکل مسیریابی داخلی (IGP) در جهان است.
نحوه کار: این پروتکل از الگوریتم «وضعیت پیوند» (Link-State) و فرمول ریاضی دایجسترا (Dijkstra) استفاده می‌کند. OSPF به جای شمردن روترها، پهنای باند (Bandwidth) مسیر را می‌سنجد. یعنی مسیر طولانی‌تر اما با کابل فیبر نوری را به مسیر کوتاه‌تر اما با کابل مسی کند، ترجیح می‌دهد.
مزایا: سرعت همگرایی (آپدیت شدن) بسیار بالا، بدون محدودیت در تعداد روترها، پشتیبانی از شبکه‌های بسیار بزرگ.
کاربرد: استاندارد اصلی شبکه‌های سازمانی، دیتاسنترها و شبکه‌های داخلی متوسط تا عظیم.
این پروتکل در ابتدا یک پروتکل اختصاصی بود که فقط روی تجهیزات شرکت سیسکو (Cisco) کار می‌کرد، اما بعدها به یک استاندارد باز تبدیل شد.
نحوه کار: EIGRP یک پروتکل ترکیبی (Hybrid) است. این پروتکل برای انتخاب بهترین مسیر، فاکتورهای متعددی از جمله پهنای باند، میزان تاخیر (Delay)، قابلیت اطمینان و میزان بار روی شبکه (Load) را محاسبه می‌کند.
مزایا: سریع‌ترین پروتکل در زمان قطع شدن شبکه (به دلیل داشتن مسیرهای جایگزین آماده در حافظه خود)، مصرف بسیار کم پردازنده و پهنای باند.
کاربرد: شبکه‌های سازمانی که به طور کامل از تجهیزات سیسکو استفاده می‌کنند.
۴. پروتکل IS-IS (Intermediate System to Intermediate System)
پروتکل IS-IS شباهت بسیار زیادی به OSPF دارد و از الگوریتم Link-State استفاده می‌کند.
نحوه کار: این پروتکل به جای کار بر روی لایه IP، مستقیماً در لایه پیوند داده (لایه ۲) کار می‌کند. این موضوع باعث می‌شود در برابر برخی حملات امنیتی مقاوم‌تر باشد و بتواند پروتکل‌های غیر از IPv4 را به راحتی مسیریابی کند.
کاربرد: انتخاب اول و محبوب ارائه‌دهندگان خدمات اینترنت (ISPها) و اپراتورهای مخابراتی برای شبکه‌های زیرساختی.
پروتکل BGP تنها پروتکل از خانواده EGP است که در حال حاضر استفاده می‌شود. اینترنت بدون BGP معنایی ندارد!
نحوه کار: BGP دیتاسنترهای عظیم، شرکت‌های اینترنتی (مثل گوگل و متا) و ISPهای کشورهای مختلف را به هم متصل می‌کند. این پروتکل بر اساس «سیاست‌های تجاری» و «قوانین ادمین» مسیر را انتخاب می‌کند، نه صرفاً سرعت کابل‌ها!
مزایا: پایداری بی‌نظیر، توانایی مدیریت جداول مسیریابی با میلیون‌ها رکورد.
کاربرد: اتصال شبکه‌های مستقل به یکدیگر در سطح اینترنت جهانی.
انتخاب پروتکل مسیریابی مناسب، قلب تپنده پایداری و سرعت یک شبکه است. برای شبکه‌های داخلی دیتاسنتر معمولاً از OSPF استفاده می‌شود، در حالی که ارتباط سرورها با اینترنت جهانی نیازمند پیکربندی حرفه‌ای BGP است. اگر برای راه‌اندازی سرویس‌های تانلینگ، پراکسی یا معماری‌های پیچیده شبکه نیازمند سرورهایی با قابلیت روتر مجازی (مانند روتر اواس میکروتیک یا سرورهای لینوکسی کانفیگ شده) هستید، سرورهای مجازی و اختصاصی نگارنوین با شبکه پایدار و پهنای باند گارانتی‌شده، بهترین زیرساخت را برای پیاده‌سازی پروتکل‌های مسیریابی شما فراهم می‌کنند.
{"@context":"https://schema.org","@type":"BlogPosting","headline":"پروتکل های مسیریابی در شبکه","url":"https://negarnovin.com/%d9%85%d8%b9%d8%b1%d9%81%db%8c-%d9%be%d8%b1%d9%88%d8%aa%da%a9%d9%84-%d9%87%d8%a7%db%8c-%d9%85%d8%b3%db%8c%d8%b1%db%8c%d8%a7%d8%a8%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d8%b4%d8%a8%da%a9%d9%87/","datePublished":"2019-02-09T10:46:31+03:30","dateModified":"2026-10-04T05:47:16+03:30","author":{"@type":"Person","name":"نگارنوین"},"publisher":{"@type":"Organization","name":"نگارنوین"},"inLanguage":"fa-IR","description":"پروتکل مسیریابی (Routing Protocol) چیست؟ در این مقاله از نگارنوین با انواع پروتکل های مسیریابی شبکه از جمله OSPF ،BGP ،EIGRP و RIP به زبان ساده آشنا شوید."}
